Ryjówka a nornica – jak je odróżnić?
Choć ryjówka i nornica żyją w podobnym środowisku i bywają mylone, to jednak należą do różnych grup ssaków i różnią się pod wieloma względami. Wiedza na temat tych dwóch niewielkich zwierząt jest istotna szczególnie dla ogrodników, rolników oraz osób mieszkających w pobliżu terenów zielonych. W tym artykule wyjaśnimy, czym się różni ryjówka od nornicy, jak je rozpoznać oraz jak postępować, gdy staną się niepożądanym gościem w ogrodzie lub domu.
Jak wygląda ryjówka, a jak nornica? Charakterystyczne cechy
Ryjówka to niewielki ssak z rzędu owadożernych. Jej ciało mierzy zwykle od 5 do 9 centymetrów, a ogon od 3 do 6 centymetrów. Można ją rozpoznać po charakterystycznym, wydłużonym ryjku oraz bardzo małych oczkach i uszach, często schowanych w futrze. Ryjówki mają krótkie kończyny i są bardzo zwinne. Ich sierść jest jednolicie ciemnobrązowa.
Nornica, należąca do gryzoni, jest nieco większa – ciało osiąga długość 8–13 cm, a ogon do 5 cm, krótki w porównaniu z ciałem. Jej futro jest rudawe lub brązowe na grzbiecie i jasne na brzuchu. Ma małe, ale dobrze widoczne oczy i uszy. W przeciwieństwie do ryjówki, nornica ma krótki, tępy pysk bez ryjka.
Gdzie występują ryjówki i nornice?
Ryjówki i nornice preferują podobne środowiska – lasy, łąki, ogrody, parki miejskie i obrzeża pól uprawnych. Są aktywne głównie nocą, choć w okresie letnim można je spotkać również za dnia.
Ryjówki preferują miejsca wilgotne, gęsto porośnięte roślinnością, gdzie mają łatwy dostęp do owadów i innych drobnych bezkręgowców. Nie ryją systematycznych tuneli w ziemi, lecz raczej przemieszczają się w istniejących szczelinach i pod kamieniami.
Nornice natomiast kopią rozbudowane systemy podziemnych tuneli z wieloma wejściami i wyjściami. Często można dostrzec charakterystyczne kopczyki ziemi świadczące o ich obecności. Ich obecność można zauważyć przez bardzo regularne ścieżki prowadzące pomiędzy norami a źródłami pożywienia.
Co jedzą ryjówki, a co nornice?
Pod względem diety te dwa gatunki również bardzo się różnią. Ryjówki to typowe owadożerne – ich głównym źródłem pożywienia są owady, pająki, ślimaki oraz larwy. Są drapieżnikami i mają bardzo szybki metabolizm – potrafią zginąć z głodu, jeśli nie zjedzą nic przez kilka godzin. Czasem mogą również spożywać niewielkie ilości padliny lub grzybów.
Nornice są roślinożerne. Żywią się głównie korzeniami, nasionami, bulwami, młodymi pędami i korą drzew – co czyni je zdecydowanie bardziej szkodliwymi dla ogrodników i sadowników. Zimą potrafią obgryzać korzenie i dolne partie pni młodych drzewek, co prowadzi do ich obumarcia.
Jak rozpoznać obecność ryjówki lub nornicy w ogrodzie?
Obecność ryjówek jest trudna do wykrycia, ponieważ są dyskretne i nie ryją ziemi. Można natomiast usłyszeć ich ciche piski lub dostrzec szybkie, zwinne ruchy przy ziemi. Czasem znajdowane są martwe – koty często przynoszą je do domu, ale nie jedzą, ponieważ ryjówki wydzielają nieprzyjemny zapach odstraszający drapieżniki.
Nornice pozostawiają znacznie więcej śladów obecności. Najczęstsze to wspomniane kopce ziemi, miejsca z uszkodzonymi roślinami, podgryzione korzenie, wygryzione dziury w bulwach marchwi, buraków, selerów i ziemniaków. Nornice mogą również przedostawać się do piwnic i przechowalni na zimę, gdzie żerują na zapasach warzyw.
Czy ryjówki i nornice są szkodnikami?
Z punktu widzenia ogrodnika nornice zdecydowanie są szkodnikami – mogą zniszczyć plon, doprowadzić do uschnięcia drzewek i krzewów, a także spowodować duże szkody w przechowalniach warzyw. Ich populacja może również szybko się rozrastać – samica rodzi kilka razy w roku po kilka młodych.
Ryjówki z kolei są pożyteczne – zjadanie owadów, pająków i larw sprawia, że pełnią istotną rolę w ekosystemie. Choć rzadko wchodzą do zabudowań, nie robią w nich szkód. Należy również zaznaczyć, że ryjówki są w Polsce objęte ochroną gatunkową – nie wolno ich zabijać ani niszczyć ich siedlisk.
Jak skutecznie zwalczyć nornice?
Jeśli nornice pojawiły się w ogrodzie, warto działać systematycznie i skutecznie. Oto kilka sprawdzonych metod:
- Pułapki mechaniczne – dostępne są skuteczne pułapki łapki lub żywołapki, które pozwalają złapać gryzonie bez użycia trutki.
- Preparaty chemiczne – środki biobójcze na nornice w formie granulek, kostek lub płynów, które umieszcza się w norach. Należy stosować je ostrożnie, z uwagi na bezpieczeństwo dzieci i zwierząt domowych.
- Ultradźwiękowe odstraszacze – nowoczesne urządzenia emitujące fale dźwiękowe niewykrywalne dla ludzi, ale nieprzyjemne dla gryzoni. Pomagają skutecznie odstraszyć nornice z większego terenu.
- Naturalni wrogowie – koty, sowy, kuny i inne drapieżniki to skuteczni sprzymierzeńcy w walce z gryzoniami. Można również wykorzystać obecność psa, który wyczuje i wypłoszy nornice z nory.
Jak chronić rośliny przed nornicami?
Aby zapobiec pojawieniu się nornic w ogrodzie, warto zadbać o odpowiednie zabezpieczenie. Popularne metody to:
- Siatki ochronne – montowanie siatki stalowej lub plastikowej wokół systemów korzeniowych lub pni młodych drzewek. Można też wykładać siatką grządki warzywne.
- Częste przekopywanie gleby – zaburza system korytarzy nornic i jest skuteczną prewencją, szczególnie jesienią i wczesną wiosną.
- Sadzenie roślin odstraszających – czosnek, wilczomlecz, mięta i czarna porzeczka to rośliny, które działają odstraszająco na nornice.
Czy ryjówkę należy zwalczać?
W przeciwieństwie do nornic, ryjówek nie należy zwalczać. Są one objęte ochroną gatunkową i pełnią ważną rolę w przyrodzie, regulując populacje owadów. W przypadku znalezienia ryjówki w piwnicy, najlepiej delikatnie ją złapać (np. do słoika) i wypuścić na łono natury.
Jeśli ryjówka pojawiła się w ogrodzie, nie należy się martwić – nie wygryzie roślin, nie przekopie grządek i nie zniszczy plonu. Wręcz przeciwnie – to sojusznik, którego obecność wskazuje na zrównoważony ekosystem.
