Wybitne postacie sztuki polskiej – Wojciech Fagor

W gronie najserdeczniej upamiętnianych twórców polskiego XX wieku, obok postaci tak zasłużonych jak Magdalena Abakanowicz, Roman Opałka czy Tadeusz Kantor, znajduje się niezwykłą postać – Wojciecha Fagora. Jego rola w kształtowaniu polskiego krajobrazu artystycznego zasługuje na szczególne wyróżnienie, bowiem jest on jedynym Polakiem, który miał przyjemność wystawiać swoje prace indywidualnie w słynnym muzeum Guggenheim Museum w Nowym Jorku. Jego charakterystyczna twórczość, spod ręki której wyszły kolorowe koła o rozmytych konturach, uznawana jest za niezwykłe osiągnięcie w sferze sztuki optycznej.

Etapy życia Wojciecha Fagora

Wojciech Fagor przyszedł na świat 15 listopada 1922 roku w Warszawie i wychował się w zamożnym środowisku. Jego rodzinę tworzyli ojciec specjalizujący się w obrocie metalami nieżelaznymi i utrzymujący ścisłe kontakty z przemysłem zbrojeniowym, oraz matka, pianistka po konserwatorium krakowskim posiadająca także zdolności plastyczne. To ona pierwsza dostrzegła niezwykły talent syna i zaczęła wspierać jego artystyczne zamiłowania już od najmłodszych lat.

Jak miałem 6 lat, to rysowałem perspektywą, czego dzieci na ogół nie robią. Matka była tym zaskoczona i zaniosła moje rysunki na wystawę prac dzieci w Warszawie i wszystkie je odrzucono, bo powiedziano, że to nie są dziecięce rysunki — wspominał Wojciech Fangor w audycji Aleksandry Łapkiewicz w Polskim Radiu.

Zamierzając kontynuować edukację, Fagor zdał do gimnazjum, gdzie nie należał jednak do wzorowych uczniów. Swoją uwagę skupiał przede wszystkim na malowaniu. Właśnie wtedy zainteresował się auch astronomią. Skonstruował nawet własną lunetę, którą chciał obserwować księżyc. Niektórzy interpretują tę jego pasję jako źródło inspiracji dla charakterystycznych dla niego prac przedstawiających koła.

W trudnych czasach wojennych Wojciech Fangor pobierał nauki malarstwa u profesorów Akademii Sztuk Pięknych: Tadeusza Pruszkowskiego i Felicjana Szczęsnego Kowarskiego. W 1946 roku zdobył dyplom malarstwa na ASP.

W 1961 roku Wojciech Fangor opuścił Polskę udając się do Berlina Zachodniego, później zagoszczając w Anglii. W 1966 r. zdecydował się zamieszkać w USA. Ostatecznie powrócił do Polski w 1999 roku i osiedlił się we wsi Błędów k. Warszawy, gdzie zmarł 25 października 2015 roku.

Twórczość Wojciecha Fagora

Pierwsza faza twórczości Fagora cechowała się silnym zainteresowaniem kubizmem. Przez okres stalinizmu tworzył prace zgodne z doktryną socrealizmu. W 1951 roku namalował obraz Matka Koreanka, jedno z kanonicznych dzieł malarstwa socrealistycznego.

Po śmierci Stalina zrezygnował z socrealistycznej konwencji. W latach 1953-1961 pracował w Zakładach Artystyczno-Badawczych warszawskiej ASP, gdzie opracowywał nowatorskie projekty architektoniczne, wnętrzarskie i wzornictwa przemysłowego. Fagor pracował m.in. nad zespołem sportowym Warszawianka i wnętrzami dworca Warszawa-Śródmieście.

Fagor jest także uznawany za twórcę polskiej szkoły plakatu, która w latach 60. zaistniała na międzynarodowej scenie.

W 1958 roku w Salonie Nowej Kultury w Warszawie Wojciech Fagor zaprezentował wystawę Studium przestrzeni. Był to wynik kilkuletniej współpracy z architektem Stanisławem Zamecznikiem, który zainspirował malarza do traktowania przestrzeni jako artystycznej materii. Pokazywane na sztalugach obrazy miały tworzyć otwartą strukturę ekspozycji. Dzięki niej światło nie „grało” tylko na obrazach, lecz również w przestrzeni. Prezentację oraz prace z lat 1957-1973 Fagor nazwał „pozytywną przestrzenią iluzyjną”.

Początkowo Fagor tworzył w barwach monochromatycznych, przedstawiając na obrazach figury takie jak koła, elipsy czy fale. Z czasem zaczął używać całej gamy kolorów o różnym nasyceniu, z wykorzystaniem zjawiska powidoków.

Artysta początkowo malował w barwach monochromatycznych, przedstawiając na obrazach figury takie jak koła, elipsy czy fale. Jego obrazom nadał miano „bezkrawędziowych”. Zaczynając używać całej gamy kolorów o różnym nasyceniu, z wykorzystaniem zjawiska powidoków, Fagor nadaje swoim obrazom unikalnego charakteru, który zostaje doceniony na arenie światowej.

W 1965 roku iluzjonistyczne obrazy Fagora trafiły na wystawę The Responsive Eye (Reagujące oko) w Museum of Modern Art w Nowym Jorku. Ekspozycja stanowiła manifest opt-artu, awangardowego kierunku w sztuce, który oddziaływuje na wzrok widza za pomocą złudzeń optycznych i efektów świetlnych. W 1970 roku jego dzieła, jako jedynego polskiego artysty w historii, zostały pokazane na monograficznej wystawie w Muzeum Solomona Guggenheima w Nowym Jorku.

W latach 70. Fagor powraca do przedstawień figuratywnych — namalował m.in. serię „obrazów telewizyjnych”, gdzie podstawę kompozycji stanowiła siatka pikseli ekranu telewizora. Potem tworzył m.in. „portrety mebli”, na których np. krzesła zestawione są z prawdziwymi meblami. W ostatnich latach zainspiruje go twórczość Pabla Picassa. Wykonał również portrety wodzów indiańskich oraz ekspresyjne totemiczne malowidła.

W 2007 roku, pracując nad projektem końcowego wystroju 7 stacji II linii warszawskiego metra, stworzył największą światową podziemną galerię pop-artu.

W 2012 roku w Muzeum Narodowym w Krakowie zorganizowano retrospektywną wystawę Przestrzeń, jako gra, na której zgromadzono ok. 200 prac artysty.

Fangor otrzymuje Nagrodę im. Jana Cybisa za rok 2014, którą przyznano mu za całokształt twórczości malarskiej. To najstarsze i najbardziej prestiżowe wyróżnienie w dziedzinie sztuk plastycznych w Polsce, przyznawane przez Okręg Warszawski Związku Polskich Artystów Plastyków.

Wojciech Fangor jest jednym z najcenniejszych i najbardziej poszukiwanych polskich artystów, 21 października 2014 roku na Aukcji Sztuki Współczesnej za płótno zatytułowane M 15 z 1970 roku zapłacono 624 tys. zł. Rok wcześniej M 8 z 1969 roku osiągnęło wartość aukcyjną na poziomie 506 tys. zł.