Maria Jarema jest doskonale znana jako niestrudzona badaczka i eksperymentatorka działająca nieprzerwanie na nawierzchni polskiej sztuki przed i powojennej awangardy. Ta nietuzinkowa artystka, mimo stosunkowo krótkiej, niestety, kariery, wpłynęła na rozwój polskiej sztuki i do dnia dzisiejszego jej prace zdają się sprawiać olbrzymie wrażenie na widzach. Jarema nigdy nie przestawała dążyć do eksperimentów i nieustannie próbowała przekraczać granice konwencji artystycznej.

Początki artystki

Maria Jarema urodziła się 24 listopada 1908 r. w Starym Samborze, w rodzinie zainteresowanej muzyką i sztuką. W młodości była otoczona przez braci i siostrę, którzy również zdradzali pewne artystyczne zacięcie. W rzeczywistości, dwóch z jej braci – Władysław i Józef – przeznaczyło swoje życie na dalsze badania i rozwój w dziedzinie sztuki.

Była studentką krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych, gdzie studiowała na Wydziale Rzeźby pod kierunkiem Xawerego Dunikowskiego. W początkowej fazie swojej kariery, Maria skupiła się głównie na rzeźbie, tworząc formy o gładkich, organicznych kształtach. Po wybuchu II wojny światowej zwróciła swoje zainteresowanie w stronę malarstwa, choć nie zrezygnowała całkowicie ze swojej pasji do rzeźby.

Zaangażowanie w lokalną scenę artystyczną

W latach poprzedzających II wojnę światową Jarema była aktywnym członkiem Grupy Krakowskiej – zespołu artystów o lewicowych poglądach. Przyłączyła się także do Grupy Młodych Plastyków po zakończeniu wojny. W 1957 roku, w okresie odwilży, pomogła zainicjować reaktywację Grupy Krakowskiej. Ponadto Maria nie ograniczała się do jednej formy wyrazu artystycznego – jej zainteresowania sięgały dalej niż malarstwo i rzeźba. W latach trzydziestych XX w. współpracowała z teatrem Cricot, który został założony i prowadzony przez jej brata, malarza Józefa Jaremę. Projektując kostiumy i scenografię dla teatru, Jarema zdobyła doświadczenie, które miało później wpływ na jej późniejszą współpracę z Tadeuszem Kantorem i jego powojennym teatrem Cricot 2.

Nieodwołalnie Maria Jarema zmarła na białaczkę dnia 1 listopada 1958 roku.

Wpływ i osiągnięcia

Kiedy Jarema rozpoczęła swoje malarskie badania po 1945 roku, zaczęła tworzyć skromne gwasze i akwarele o fascynujących fakturach i skojarzeniach z groteską. Jej wczesne prace, takie jak Koniki, Tancerki, czy Rycerz, pokazują jej zamiłowanie do fantastycznych, niedomówionych i pełnych aluzji obrazów. Jednak w końcu lat 40., przeniosła swój temat z wyobraźni do rzeczywistości widzialnej, co widoczne jest w takich kompozycjach jak Ptaki i Rybak.

Jednym z najważniejszych osiągnięć Marii Jaremy są jej prace malarskie, które powstały zaledwie kilka lat przed jej przedwczesną śmiercią. W jej cyklach takich jak Postacie, Figury, Głowy, Chwyty, Wyrazy, Filtry, Penetracje, Rytmy, można zobaczyć zróżnicowanie technik, które nadało jej kompozycjom świeżości i energii. Jarema wykorzystywała technikę monotypii, czasem łącząc ją z olejem, temperą, a sporadycznie stosowała lakiery.

Jaremę doceniono na arenie międzynarodowej, a jej prace były prezentowane na Biennale w Wenecji i São Paulo. Wiele opracowań krytycznych poświęcono jej niezwykłej twórczości. Obszerna bibliografia związana z artystką zawarta jest w książce Barbary Ilkosz, którą opublikowano w związku z wystawą prac Jaremy w Zachęcie i wrocławskim Muzeum Narodowym.