Wielkie nazwisko w sztuce XX wieku – Jerzy Nowosielski

Portret artysty

Jerzy Nowosielski, jeden z najważniejszych odniesień polskiego krajobrazu artystycznego drugiej połowy XX wieku, to postać wielowymiarowa. Był malarzem, rysownikiem, scenografem, a dodatkowo filozofem i teologiem prawosławnym. Jego dorobek znalazł odbicie nie tylko na płótnie, ale również na scenie teatralnej, w litografii, rzemiośle ikonopisarskim, filozofii i teologii. Popularity his works peaked to the point that they were widely copied and falsified abroad.

Tło i wcześnie lata życia

Nowosielski urodził się 7 stycznia 1923 roku w Krakowie, a wielkość swojego talentu rozwijał właśnie w tym przestrzennym i społecznym kontekście. Był synem spolonizowanej Austriaczki wyznania rzymskokatolickiego oraz Łemka wyznającego grekokatolickość. Swój rozwój intelektualny i artystyczny oraz późniejszą twórczość zawdzięczał dużym wpływom, jakie miało na niego wychowanie w rodzinie wielowyznaniowej. Opisywał siebie w tym kontekście następująco:

Jestem Polakiem, troszkę Ukraińcem, troszkę Niemcem. Jedno oko jest polskie, a drugie ukraińskie. Najbardziej czuję się związany z kulturą polską, bo tu istnieję, ale także z ukraińską i rosyjską. Jestem właściwie trójjęzyczny.

Zainteresowanie sztuką Nowosielski przejawiał już w dzieciństwie. Dotyczyło malarstwa przez ojca, który był pracownikiem kolejowym, ale po pracy na kolei malował obrazy. Posiadał on również pokaźną bibliotekę, w której było wiele książek z zakresu literatury pięknej, historii, sztuki i religii, które często przeglądał mały Jerzy.

Okres formacji

Nadejście wojny w 1939 roku zmusiło rodzinę Nowosielskiego do ucieczki przed nacierającymi wojskami niemieckimi do Lwowa. Młody artysta, mimo trudnych warunków, nie porzucił swoich artystycznych ambicji. W 1940 roku zaczął studia na Wydziale Malarstwa Dekoracyjnego w krakowskiej Kunstgewerbeschule. To jednak nie zaspokoiło jego twórczych pragnień i w latach 1942 do 1943 podjął naukę ikonopisarstwa w Ławrze Uniowskiej św. Jana Chrzciciela w Uniowie pod Lwowem. Ta decyzja zaowocowała w późniejszym czasie wyjątkową innowacją w polskim malarstwie.

Po powrocie do Krakowa artysta włączył się w działalność artystyczną, związał się z kręgiem przyszłej Grupy Krakowskiej. W latach 1945–1947 kontynuował naukę na Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie pod okiem profesora Eugeniusza Einischa. Wieloaspektowe studia zaowocowały wszechstronnym zrozumieniem sztuki przez młodego artystę jako wielowymiarowego twórcy.

Kariera profesjonalna

Od 1976 roku Nowosielski był profesorem Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. Należał do Polskiej Akademii Umiejętności, Grupy Młodych Plastyków oraz Grupy Krakowskiej. W 1996 roku, wraz z żoną Zofią, założył Fundację Nowosielskich, która do dzisiaj działa na rzecz wspierania wybitnych osiągnięć kultury polskiej poprzez przyznawanie stypendiów i dorocznych nagród.

Zmarł 21 lutego 2011 roku w Krakowie. 26 lutego został pochowany na cmentarzu Rakowickim w Krakowie, w centralnym miejscu polskiego życia kulturalnego.

Zarys twórczości

Twórczość Nowosielskiego zaszokowała polską publiczność podczas I Wystawy Sztuki Nowoczesnej w Krakowie w 1948 roku, gdzie po raz pierwszy zaprezentował obrazy w stylu abstrakcji geometrycznej. W pierwszy> period swojej drogi artystycznej pozostawał pod wpływem Tadeusza Brzozowskiego. W okresie socrealizmu, na przekór ideologii, zajmował się sztuką sakralną i scenografią.

Pierwsza samodzielna wystawa poświęcona pracom Nowosielskiego miała miejsce w 1955 roku. W latach następnych artysta reprezentował Polskę na wielu międzynarodowych ekspozycjach, takich jak Biennale w Wenecji (1956) czy w São Paulo (1959). Wyróżnienie to stanowiło pozytywne potwierdzenie wartości twórczości artysty. Nowosielski znalazł miejsce nie tylko na wielu wystawach indywidualnych, ale także na wielu wystawach zbiorowych, zarówno jako część Grupy Krakowskiej, jak i poza nią. Wśród nich warto wymienić takie historyczne wydarzenia jak Metafory (1962), Voir et concevoir (1975), Romantyzm i romantyczność w sztuce polskiej XIX i XX wieku (1975,1976) czy też pokazy zorganizowane w latach 80. w ramach ruchu kultury niezależnej.

Nowosielski tworzył przede wszystkim płasko malowane formy z charakterystycznym ciemnym konturem. Jego ikony przedstawiają najczęściej pejzaże i metafizyczne kompozycje. Województwo własne dekoracje ścienne, które możemy obecnie obserwować, między innymi w kościele w Lourdes i cerkwiach Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Gródku i Kętrzynie. Artysta postrzegał sztukę jako połączenie sacrum i profanum, co odzwierciadlał w swoich pracach.

Malowanie obrazów to jest przygotowywanie sobie przestrzeni, w której będziemy musieli żyć po śmierci, to jest budowanie sobie mieszkania. Jeśli nie kochasz tego, co malujesz, to szkoda czasu – mawiał artysta.